Một loại thuốc mới có khả năng bảo vệ gần như hoàn toàn khỏi HIV, chỉ cần hai mũi tiêm mỗi năm, đang mang đến hy vọng cho hàng triệu người, đặc biệt là những người làm nghề mại dâm tại Uganda. Tuy nhiên, theo tin từ The Associated Press, sự khan hiếm nguồn cung đang gây ra nhiều thất vọng.
Chị Lisa Mutoni, một người làm nghề mại dâm tại Mbarara, Uganda, luôn nhấn mạnh việc sử dụng bao cao su để phòng ngừa các bệnh lây nhiễm, bao gồm cả HIV. Tuy nhiên, đôi khi đối tác cố gắng loại bỏ hoặc làm rách bao. Chị đang dùng PrEP, thuốc phòng ngừa HIV dưới dạng thuốc uống hàng ngày hoặc tiêm định kỳ. Sự xuất hiện của lenacapavir, một loại thuốc chỉ cần tiêm hai lần mỗi năm và đã chứng minh hiệu quả gần như tuyệt đối, được xem là một bước tiến lớn. “Nếu bạn biết rằng mình đã tiêm thuốc sáu tháng, bạn sẽ cảm thấy an toàn”, Mutoni chia sẻ. Tuy nhiên, chị cho biết mỗi lần tìm mua lenacapavir đều không có sẵn, “họ nói đã hết hàng”.
Lenacapavir, do Gilead Sciences phát triển, được các chuyên gia y tế đánh giá là có tiềm năng thay đổi cục diện đại dịch HIV trên toàn cầu nhờ tác dụng kéo dài. Tuy nhiên, hiện tại, số lượng thuốc cung cấp còn quá ít ở Uganda cũng như trên toàn thế giới.
“Tốc độ triển khai (lenacapavir) chưa đủ nhanh. Chúng ta cần sớm tiếp cận hàng triệu người”, ông Andrew Hill, chuyên gia về điều trị HIV tại Đại học Liverpool, nhận định. Mới đây, Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã phê duyệt phiên bản generic (thuốc gốc) của lenacapavir, hy vọng sẽ đẩy nhanh sản xuất và phân phối tới 120 quốc gia có thu nhập thấp với giá khoảng 40 đô la Mỹ/năm. Quỹ Toàn cầu hy vọng sẽ đưa thuốc đến 3 triệu người vào cuối năm 2028.
Tuy nhiên, các tổ chức như Tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (MSF) cho rằng con số này vẫn chưa đủ. Họ kêu gọi Gilead cung cấp thuốc giá rẻ cho nhiều quốc gia hơn và bán trực tiếp cho MSF để đẩy nhanh quá trình bảo vệ người dân.
Tại Mbarara, nơi ước tính 10% dân số trưởng thành nhiễm HIV, người dân vẫn phải chấp nhận những lựa chọn kém hiệu quả hơn. Ông Julius Bampe, một thợ xây, đã rất lo lắng khi phát hiện vợ trẻ nhiễm HIV. Dù vợ ông được điều trị ngay lập tức, ông vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận lenacapavir.
“Khi tôi đến đây, họ nói rằng đó là thứ lẽ ra họ sẽ tiêm cho tôi, nhưng họ không có đủ liều cho tất cả mọi người”, ông cho biết. Cơ sở y tế mà ông Bampe lui tới đã nhận 40 liều lenacapavir vào tháng 4, ưu tiên cho các bà mẹ mang thai có nguy cơ nhiễm HIV. Sau đó, 70 liều khác được gửi đến vào tháng 6 đã hết sạch trong 10 ngày.
Mặc dù Uganda đã giảm đáng kể tỷ lệ nhiễm HIV trong ba thập kỷ qua, các cuộc gặp gỡ tình dục mang tính trao đổi vẫn là nguồn lây nhiễm chính, và lenacapavir có thể là giải pháp hiệu quả để ngăn chặn điều này. Bà Immaculate Nyamwija, người sáng lập tổ chức Action for Improved Health and Wealth tại Mbarara, cho biết: “Nhu cầu rất cao và nguồn cung thì ít. Ai mà không muốn tiêm thuốc sáu tháng? Ai mà muốn uống thuốc hàng ngày?”. Bà cũng cho biết, nguồn tin này được tổng hợp từ The Associated Press.
