Các nhà khoa học vừa công bố những khám phá mới từ hàng trăm cuộn giấy cổ bị vùi lấp bởi vụ phun trào núi lửa Vesuvius gần 2.000 năm trước, sau khi một đột phá về trí tuệ nhân tạo (AI) giúp giải mã một phần bí mật của chúng.
Những cuộn giấy này được tìm thấy tại Herculaneum, một thành phố cổ của Đế chế La Mã gần Pompeii, bị hủy diệt bởi vụ phun trào năm 79 SCN. Việc giải mã nội dung của những cuộn giấy papyrus đã bị carbon hóa này là một thách thức lớn đối với các nhà nghiên cứu kể từ khi chúng được phát hiện cách đây ba thế kỷ.
Nhờ kỹ thuật “mở kỹ thuật số” bằng AI, các nhà nghiên cứu từ Đại học Kentucky và Naples đã tiết lộ những văn bản từ các tác giả đã thất lạc trong lịch sử, bao gồm các quan điểm triết học về đạo đức, nghệ thuật, hành vi con người và thần học.
Trong một văn bản, một tác giả khuyết danh dường như cảnh báo chống lại sự bốc đồng quá mức. Một khái niệm quan trọng khác được các nhà nghiên cứu đề cập là “phronesis”, trong tiếng Hy Lạp cổ nghĩa là “trí tuệ thực tế”.
Giáo sư Brent Seals, chuyên gia hàng đầu về phục chế kỹ thuật số các di sản văn hóa, cho biết: “Đã lâu lắm rồi kể từ thời kỳ cổ điển, và chúng ta cảm thấy có một khoảng cách với nền văn hóa đó. Nhưng khi đọc những dòng chữ, khoảng cách đó dường như thu hẹp lại ngay lập tức.”
Các nỗ lực trước đây để giải mã những cuộn giấy này đã thu được kết quả trái chiều. Vào thế kỷ 18, một phương pháp thủ công đã được phát triển nhưng rất chậm chạp và nhiều cuộn giấy đã bị vỡ vụn. Gần đây hơn, công nghệ X-quang 3D đã giúp hé lộ một số thông tin, nhưng việc trích xuất văn bản vẫn rất khó khăn do lớp papyrus bị hủy hoại có màu đen giống như mực.
Bước đột phá thực sự đến vào năm 2023, khi ba sinh viên sử dụng các thuật toán học máy để trích xuất các chữ cái Hy Lạp cổ đại từ một cuộn giấy được “mở kỹ thuật số”. Kể từ đó, những tiến bộ đã được ghi nhận nhanh chóng.
Giáo sư Gianluca del Mastro, chuyên gia về papyrology tại Đại học Campania Luigi Vanvitelli, cho biết: “Trước đây, phải mất hơn một tháng để giải mã một cụm từ. Bây giờ chúng tôi có thể đọc được toàn bộ văn bản. Thật là một cảm giác tuyệt vời khi là người đầu tiên cùng đồng nghiệp có thể đọc được suy nghĩ của các triết gia từ thế kỷ thứ ba, thứ hai và thứ nhất trước Công nguyên. Đó là một thế giới hoàn toàn mới đối với chúng tôi.”
Theo tin từ NBC News, các nhà nghiên cứu cho biết họ mới chỉ đọc được khoảng 10% số cuộn giấy. Một giải thưởng mới trị giá 1 triệu đô la đã được công bố cho bất kỳ ai có thể giải mã hoàn chỉnh một cuộn giấy, một kỳ tích mà trước đây từng bị coi là không thể.
